Konstal ND – dajmy zabytkowemu tramwajowi wrócić na tory!

gdańska komunikacja miejska

Konstal ND, czyli historyczny wagon tramwajowy, czeka na drugie życie. Spróbujmy mu je razem przywrócić w ramach Budżetu Obywatelskiego Gdańsk 2021, projekt ogólnomiejski numer 30. Tym typem wozu jeździli po Gdańsku nasi rodzice i dziadkowie – jest i szansa, że takim pełnym taborem historycznym, na szczególne okazje, pojedziemy i my już wkrótce.

Konstal ND
Wagon 9016 oczekujący remontu na wagon doczepny ND, fot. Michał Brancewicz

Gdańska komunikacja miejska

To nie tylko autobusy i tramwaje, którymi zarówno gdańszczanie, jak i turyści poruszają się po naszym mieście. Gdańska komunikacja miejska to również fascynująca historia, którą właśnie ja sam odkrywam. I choć na co dzień poruszam się głównie rowerem, nie jestem obojętny na techniczny urok zarówno infrastruktury komunikacyjnej, jak i na pojazdy, służące do przewożenia ludzi. A także i samą historię komunikacji miejskiej w naszym mieście, mającą już ponad 150 lat.

Konstal ND
Skład Bergmann+ND, lata 60′, zbiory Cezary Kamiński

Komunikacją miejską po Gdańsku

Jak zapewne sami zauważyliście, w kilku wpisach blogowych dotyczących Gdańska, wspominam o naszym lokalnym transporcie publicznym. Dobry przykład to wpis z propozycją spaceru śladem zbiorników retencyjnych (więcej czytaj tu) czy cała seria wpisów o Karcie Mieszkańca (więcej czytaj tu). Komunikacja miejska jest bowiem częścią składową turystyki, a umożliwiając dotarcie w różne miejsca, podnosi walory turystyczne danej miejscowości – tak, jak ma to miejsce w Gdańsku.

gdańska komunikacja miejska
Potrójny skład wagonów generacji N, lata 60′, zbiory Cezary Kamiński

Czasy Konstali

Moje pierwsze skojarzenia na hasło: gdańska komunikacja miejska, to tramwaje typu Konstal 105Na, którymi – jako dziecko – jeździłem po Gdańsku. Dla malucha niezłą frajdą była samodzielna podróż po Gdańsku, czy to tramwajem, czy autobusem – choć to właśnie podróże tramwajami najmilej wspominam. Konstal 105Na, który jeszcze i dziś bywa puszczany po Gdańsku (w dobie pandemii funkcjonują tzw. trójskłady), woził mnie samego, jak i rodzicami.Takim właśnie tramwajem jechałem na egzaminy do szkoły, na pierwsze randki, na spotkania z przyjaciółmi, do szkoły, potem na studia. I choć czas masowego wykorzystania Konstali minął, a gdańska komunikacja miejska szczycie się jednym z najnowocześniejszych taborów w Polsce, to na widok przemykającej ulicami „stopiątki” robi mi sie błogo na sercu.

gdańska komunikacja miejska
Zabytkowe wagony na zajezdni Nowy Port, fot. Michał Brancewicz

Historyczny tabor tramwajowy

Spółka Gdańskie Autobusy i Tramwaje szczyci sie fajnym historycznym taborem tramwajowym. Słynny tramwaj Bergmann, który wyjeżdża na tory przy różnych okazjach, to tylko jeden z przykładów, jak dba się w Gdańsku o dziedzictwo historyczne. Czy do floty historycznych pojazdów tramwajowych dołączy Konstal ND? Zależy to w tym momencie od nas.

Konstal ND
Młoda kadra konduktorska, obsługująca przejazdy zabytkowymi tramwajami

Konstal ND – na czym polega projekt

Projekt, zgłoszony do tegorocznej edycji Budżetu Obywatelskiego przez Pomorskie Stowarzyszenie Sympatyków Transportu Miejskiego (więcej o Stowarzyszeniu czytaj tutaj), zakłada odbudowę historycznego wagonu tramwajowego Konstal Chorzów typ ND z 1955 roku. Jest to przedstawiciel najpopularniejszej serii wagonów kursujących w powojennym Gdańsku. Swoje kursy tramwaje Konstal ND rozpoczęły na początku lat pięćdziesiątych na linii 2, łączącej Oliwę ze Śródmieściem.

gdańska komunikacja miejska
Skład Bergmann+ND, lata 60′, zbiory Cezary Kamiński

Odrobina historii

Tramwaje generacji N, produkowane w latach 1949-1962 w Chorzowie i Sanoku, stanowiły najliczniejszą rodzinę tramwajów w Gdańsku. Łącznie eksploatowano aż 203 wagony, w tym 91 silnikowych i 112 doczep. Potocznie nazywane „eNki” kursowały w składach po dwa lub trzy wagony.

Czasy, gdy w tramwaju był konduktor

Charakteryzowały się prostą budową, szerokimi, ręcznie otwieranymi drzwiami i drewnianymi siedziskami, a pieczę nad pasażerami sprawował w nich konduktor z torbą na ramieniu. Z pewnością starsi pasażerowie pamiętają półkuliste plafony lamp w przedziałach pasażerskich oraz dzwonki na linki. W późniejszych latach pojazdy poddawano modernizacjom wyglądu zewnętrznego oraz wyposażano je np. w silniki do elektrycznego otwierania drzwi. Kres eksploatacji gdańskich wagonów z rodziny N nastąpił w 1986 roku. Wtedy to tramwaje typu Konstal ND przestały jeździć w regularnym ruchu.

gdańska komunikacja miejska
Skład N+ND w centrum Gdańska, lata 60′, zbiory Cezary Kamiński
gdańska komunikacja miejska
Skład N+4ND na Podwalu Przedmiejskim, przełom lat 60’/70′, zbiory Cezary Kamiński

Jakie były dzieje wagonu

Do odbudowy drugiego wagonu ze składu miałby posłużyć dawny wagon gospodarczy nr 9016 z zajezdni Nowy Port, zabezpieczony od lat przez spółkę Gdańskie Autobusy i Tramwaje. Tramwaj ten został wyprodukowany w 1955 roku w Wytwórni Konstrukcji Stalowych w Chorzowie. W tym samym roku został wpisany na stan WPK Gdańsk-Gdynia jako silnikowy wagon pasażerski z numerem taborowym 14. W ruchu liniowym służył do listopada 1981 roku, osiągając wiek 26 lat. Przez cały okres eksploatacji dwukrotnie zmieniał numer taborowy w ramach reform przeprowadzanych przez WPK – na 1014 oraz 01014. Po wycofaniu, został zarejestrowany jako pojazd techniczny z numerem 05916. Wykorzystywany był jako tramwaj gospodarczy dla pracowników zajmujących się utrzymaniem torowisk.

Czeka na drugie życie od 2004 r.

W 1997 roku, w ramach nowego standardu numeracji taboru, wagon otrzymał piąty w swojej karierze numer – 9016, który nosi do dzisiaj. Ostatni raz o własnych siłach wyjechał na gdańskie tory prawdopodobnie w 2004 roku. Od tamtej pory stoi odstawiony, z przeznaczeniem na zabytkowy tramwaj doczepny typu ND, możliwy do zestawienia w składzie z odrestaurowanym w 2005 roku wagonem historycznym typu N nr 11 (dawny techniczny 9014). Na zdjęciach poniżej – obecnie tak wygląda wnętrze wagonu, fot. Marcin Czapnik.

Konstal ND
Wnętrze zniszczonego wagonu 9016 oczekującego remontu, fot. Marcin Czapnik
Konstal ND
Wnętrze zniszczonego wagonu 9016 oczekującego remontu, fot. Marcin Czapnik
Konstal ND
Resztki pulpitu wagonu 9016 oczekującego remontu, fot. Marcin Czapnik
Konstal ND
Wnętrze zniszczonego wagonu 9016 oczekującego remontu, fot. Marcin Czapnik
Konstal ND
Hamulec ręczny wagonu 9016 oczekującego remontu, fot. Marcin Czapnik
Konstal ND
Detal zniszczonego wagonu 9016
Konstal ND
Wagon oczekujący remontu i przebudowy na doczepę pozuje przed halą zajezdni Nowy Port
Konstal ND
Detal zniszczonego wagonu 9016, fot. Marcin Czapnik

Klasyczny skład Konstali generacji N w zasięgu możliwości

Dzięki odbudowie wagonu doczepnego, możliwe byłoby utworzenie klasycznego składu rodem z lat pięćdziesiątych. Mógłby to być drugi w Polsce zachowany skład wagonów N+ND, z oryginalnym wyglądem, charakterystycznym dla pierwszych serii. Większość wagonów tej rodziny została upodobniona do późniejszej serii 4N, dlatego oryginalny skład byłby wysokiej klasy ciekawostką i rarytasem wśród znawców. Z pewnością stanowiłby ogromną atrakcję nie tylko dla miłośników komunikacji, ale i dla turystów. No i nasi rodzice, dziadkowie, wszyscy, którzy jeździli tramwajem Konstal ND jeszcze na początku lat 80-tych, mogliby udać się tym składem w podróż retro.

Konstal ND
Skład N+ND w centrum Gdańska, lata 60′, zbiory Cezary Kamiński

Perełki z GAiT na torach

Historyczne tramwaje z floty GAiT wykorzystywane są często w ramach przejazdów promujących Miasto Gdańsk, w ramach letnich przejazdów turystycznych, oraz z okazji różnorodnych popularnych świąt, np. Walentynek, Dnia Kobiet, Dnia Niepodległości, czy Świąt Bożego Narodzenia. Projektowi remontu zabytkowego wagonu towarzyszy Pomorskie Stowarzyszenie Sympatyków Transportu Miejskiego, od lat pielęgnujące tradycje trójmiejskiej komunikacji zbiorowej i zabiegające o odbudowę historycznych pojazdów. Również i moja skromna osoba dołącza do grona miłośników komunikacji, jak też osób promujących odbudowę wagonu.

gdańska komunikacja miejska
Skład wagonów N pozuje przed halą zajezdni Nowy Port, fot. Michał Brancewicz

Głosujemy na projekt ogólnomiejski nr 30

Już wkrótce, po 16 listopada, będzie można oddać swój głos na wybrane projekty Budżetu Obywatelskiego 2021 (więcej w tym linku). Zachęcam Was serdecznie do głosowania na nr 30: Zabytkowy tramwaj wraca na tory! Projekt ogólnomiejski numer 30, Budżet Obywatelski Gdańsk 2021. Głosowanie już trwa, by zagłosować, kliknijcie w ten link, który krok po kroku przekieruje Was przez procedurę głosowania.

Wnętrze odrestaurowanego wagonu silnikowego, fot. Krystian Dubaniewicz

Na podstawie materiałów udostępnionych przez PSSTM. Fot Marcin Czapnik, Krystian Dubaniewicz, Michał Brancewicz, zbiory archiwalne Cezary Kamiński.